Hoe werkt – Calibre

Voordat ik begin met een complete handleiding wil ik duidelijk maken dat ik, hoewel ik gebruik maak van Calibre, (nog) geen specialist of expert ben. Waarom dan toch deze “Hoe werkt”?

Inleiding: Een Calibre “Hoe werkt” omdat…

Ik heb intussen voor twee boeken gebruik gemaakt van Calibre om ze om te zetten naar EPUB en beide keren zijn ze zowel door de EPUB Validator als door Smashwords in één keer goedgekeurd.

De EPUB Validator is een gratis online tool die je EPUB controleert op fouten. Dat wil niet zeggen dat je na die controle klaar bent, want als er fouten in zitten, moet je die er nog wel zelf uit zien te krijgen. En het schijnt dat de verwijzingen niet eenvoudig te begrijpen zijn, maar daar heb ik tot nu toe gelukkig geen ervaring mee.

Smashwords is best streng in hun regels over hoe een e-boek moet zijn vormgegeven en hoewel ze de optie bieden om rechtstreeks een professioneel opgemaakte EPUB te uploaden, geven ze er de voorkeur aan dat je gebruik maakt van hun converteerder Meatgrinder. Daar hoef je niets voor te doen, dat gebeurt automatisch als je je word.doc op hun site upload. De meeste e-boek platformen bieden een converter waarvoor je alleen een Word document nodig hebt. Vind je dat prima, dan is deze handleiding voor jou overbodig 😉. Wil je wèl zelf in de hand houden hoe het eindresultaat is, lees dan lekker door 😀.

Ik upload dus mijn met Calibre zelfgemaakte EPUB rechtstreeks en tot nu toe met goed gevolg. Daarom durf ik te stellen dat, hoewel ik geen Calibre professional of expert ben, ik genoeg kennis in huis heb om jou op weg te helpen goed gebruik te maken van Calibre.

Belangrijk: hierbij ga ik er wel van uit dat je een goed en “schoon” bronbestand te hebt. Bij voorkeur gebruik je hiervoor bij de opmaak van het word.doc de Smashwords Stijlgids, want dat is een enorme hulp – en bijna een voorwaarde – voor een goed en “schoon” bronbestand. De Smashwords Stijlgids is best een uitgebreid boekwerk. Lees voor de verkorte versie mijn blog “Hoe werkt – De opmaak van een e-boek in Word“.

Een andere, heel belangrijke reden, is dat de door Calibre verstrekte informatie niet heel duidelijk is. Vind ik in ieder geval. Als self-pubbers hoeven we ten slotte niet alle ins en outs te weten. Wat we moeten weten is hoe we ons boek kunnen omzetten naar EPUB. Toch?

Vind je het interessant om meer te weten, dan vind je hier hun gebruikershandleiding.

tipMis je informatie, dan kom je vaak verder als je zoekt in de Engelstalige handleiding.

Calibre handleiding

Nu mijn expertise is verklaard, kan ik beginnen aan de handleiding.

Mijn doel is om het zo eenvoudig mogelijk te maken en puur gericht op het omzetten van een word.doc(x) naar EPUB. Geen ingewikkelde besprekingen, geen waarom iets wel of niet, maar simpelweg een kwestie van “zo werkt het”.

Wil je meer weten dan wat er in deze handleiding staat, dan kun je het beste de link naar de officiële Calibre gebruikershandleiding hierboven volgen.

Inhoud

Vijf delen
Wat zie je na installatie
Stap 1 – Word document laden in Calibre
Stap 2 – Word document converteren
Stap 3 – EPUB controleren
Stap 4 – EPUB perfectioneren
Stap 5 – EPUB valideren en “rommel opruimen”

Calibre bestaat uit vijf delen

  • de “Manager” waar je een overzicht hebt van het boek (of de boeken) die je wilt gaan converteren
  • de “Converter”, belangrijk voor de basisinstellingen
  • de “Editor”, daar ga je ongetwijfeld flink mee aan de slag om je e-boek zo perfect mogelijk te krijgen
  • de “Bibliotheek”, waar Calibre alle boeken opslaat waar je mee (hebt ge-)werkt
  • en de “Viewer”, de Calibre e-reader die je kunt openen vanuit de manager (klik aan de rechterzijde op EPUB, of kies bovenin voor het gronee boek met het brilletje) of door waar dan ook op je computer rechts te klikken op een EPUB bestand en voor de Calibre Viewer te kiezen  

Wat zie je na installatie

Nadat je Calibre hebt gedownload en geïnstalleerd (dat wijst eigenlijk allemaal vanzelf, maar onthoud waar je de bibliotheek aanmaakt, want daar komen je EPUB bestanden in), kun je de Calibre e-book manager openen. Je ziet dan het volgende scherm:

calibre handleiding 1

In de hele handleiding geldt dat wat groen omrand is, de elementen zijn waarmee we aan het werk gaan. In deze eerste afbeelding zie je ook een rode rand om een paar elementen en een blauwe pijl. De rode rand staat om elementen die bij mij “uit beeld” raakten omdat ik Calibre had geopend op een kleiner beelscherm (geen breedbeeld). Klik in dat geval op de nauwelijks zichtbare drie stipjes op de plek waar de blauwe pijl heen wijst en je krijgt de missende elementen alsnog te zien.

Hier zie je de elementen waarmee we aan de slag gaan, wat gedetailleerder: 

Calibre handleiding 1a

Stap 1 – Word document laden in Calibre

Klik op de knop “Boek toevoegen” (niet het kleine pijltje, maar echt op de afbeelding) en zoek het word.doc op dat je wilt gaan converteren naar EPUB. Klik op “Openen” en het document wordt in Calibre geladen en komt bovenin de lijst te staan. De Quick Start Guide die je hier ziet staan, gaat naar regel 2. Schrik niet, in de titel (zie als voorbeeld hierboven: Quick Start Guide) staat niet altijd de naam van je document. Dit kunnen ook de eerste paar woorden van het eerste hoofdstuk zijn…

Je ziet je document ook verschijnen aan de rechterkant, bij “Auteurs”, “Formaten” en “Pad”. Er staat nu nog geen EPUB, maar alleen doc of docx.

Stap 2 – Word document converteren

Als het goed is, is de regel van jouw document blauw gekleurd. Heb je wat rond zitten klikken (wat ik gewoonlijk doe 😉) en de Quick Start Guide is blauw, selecteer dan eerst jouw document.

Klik op de knop “Boeken converteren”. Je komt nu in de Calibre e-book converter het volgende scherm:

Calibre handleiding 2

  • Controlleer rechtsbovenin of het uitvoerformaat EPUB is en pas dit eventueel aan
  • Vul de titel van je boek in
  • Vul je (auteurs-) naam in
  • Vul eventueel de uitgever in (dit kun je ook zelf zijn. Als voorbeeld: ik vul daar “Marits Boeken” in)
  • Vul eventueel labels in (zoekwoorden)
  • Is het een deel van een serie, vul hier dan de naam van de serie in
  • Wijzig de omslagafbeelding naar de afbeelding van jouw cover. Zorg voor een afbeelding met hoge kwaliteit
  • Klik tot slot op “Uitstraling & gevoel”

Je komt nu in een nieuw scherm:

Calibre handleiding 3

Zet in de vakjes van “Alle lettertypes insluiten in document” en “Alle ingesloten lettertypen uitdunnen” een vinkje als je gebruik maakt van speciale lettertypes voor bijvoorbeeld de hoofdstuktitels. Vink je ze niet aan, dan krijgt je lezer het standaard lettertype van zijn of haar e-reader, of de lezer kan zelf een lettertype kiezen. Overigens is dit een keuze waar serieus over nagedacht moet worden. Stel jij hier namelijk je eigen lettertypes in, dan ontneem je de lezer die keuze! Wil je dat echt? En… het kan het converteren lastiger maken!

Denk er ook aan dat de lettertypes vrij voor commercieel gebruik moeten zijn! Ben je niet zeker? Kijk eens op Google fonts of je iets vindt dat je aanstaat. Let op: je moet de lettertypes die je wilt gebruiken in je word document invoegen vóór je gaat converteren. Zie ook mijn handleiding voor het opmaken van een e-boek word document.

Klik vervolgens op “OK”. Nu vindt het daadwerkelijke converteren plaats. Dit kan een paar tellen duren. Als er bij “Formaten” aan de rechterkant EPUB staat, is het proces voltooid.

Gefeliciteerd! Je boek is te lezen op iedere e-reader die het EPUB formaat kan lezen (dat zijn de meeste moderne e-readers).

Maar… of het er overal even goed uitziet, is de vraag. Niet teleurgesteld zijn, dat is heel normaal. Het zou ook te makkelijk zijn als je nù al klaar was, toch? 😉

Nu komt pas het “echte” werk.

Stap 3 – EPUB controleren

Controleer hoe je e-boek eruit ziet in verschillende e-readers. Je vindt je nieuwe EPUB bestand in de map die Calibre als bibliotheek gebruikt. Het pad heb je tijdens het installatieproces zelf opgegeven.

De Calibre viewer (e-reader) geeft het meestal wel weer zoals je wilt, maar dit geldt beslist niet altijd voor anderen. Met name Adobe Digital Editions (ADE) wil nog wel eens moeilijk doen. Gebruik ze ondanks dat wel allebei als controle, houd er alleen rekening mee dat ADE met de lettertypes, dikgedrukt, schuin gedrukt en opsommingen moeilijk kan doen. Vergeet niet om je boek ook te bekijken in een e-reader op je telefoon en/of je tablet. 

Let vooral op de cover afbeelding, de titel- en copyrightpagina, te grote blokken witregels, de lettertypes en of gecentreerde teksten of opsommingen goed worden weergegeven. Heb je links in het document staan? Bijvoorbeeld in de inhoud of naar eerder uitgegeven boeken? Kijk dan ook hoe die eruit zien en of ze werken.

Het kan bijna niet anders dan dat je zaken tegenkomt die niet de bedoeling zijn. Maak notities van alles wat niet goed lijkt; wat er fout is en waar precies. Terug naar de Calibre e-book manager voor…

Stap 4 – EPUB perfectioneren

Klik op de knop “Bewerk boek” en je komt in de Calibre e-book editor. Je ziet dan dit scherm:

calibre handleiding 4

Controleer of de lettertypes die je in gesloten hebt, zichtbaar zijn (zie de blauwe ovaal). Heb je geen bijzondere lettertypes gebruikt, dan vindt je hier de standaard lettertypes uit je word document, of het vak is leeg. De gebruikte elementen zijn de “Save” knop (de hier grijze diskette, links bovenin, wordt blauw als je een wijziging hebt aangebracht), de lijst met hoofdstukken (“index_…”), het “Stylesheet.css” aan de linkerkant en beide grote velden in het midden en rechts.

Op het moment dat je aan de linkerzijde dubbelklikt op het Stylesheet of een hoofdstuk, verschijnt dit in het grote veld in het midden. In het veld daarnaast, aan de rechterkant, zie je een voorbeeld van het hoofdstuk dat je in het middenveld geselecteerd hebt. Je kunt in principe alles tegelijk openen, maar om het overzichtelijk te houden, raad ik je aan om steeds alleen de Stylesheet en één hoofdstuk open te hebben. Beiden krijgen een eigen tabblad boven in het middenveld, waarmee je kunt navigeren tussen beide documenten.

Dubbelklik nu op “Stylesheet.css” aan de linkerzijde. Je scherm ziet er nu als volgt uit:

calibre handleiding 4a

Wat je hier ziet, is de taal (CSS) die de e-reader (of een website) uitlegd hoe de tekst die bij dat onderdeel (hier “block” genoemd) hoort. Maar hoe weet je nu welk stuk tekst bij “block_” hoort, en welk bij “block_1”, enzovoort? En vooral, hoe je hier aanpassingen in kunt aanbrengen?

Dat ga ik uitleggen. Weet je al wat van html en/of css, dan kun je dit stuk waarschijnlijk overslaan.

Dubbelklik op het document met de naam “index_split_000.html”. Dit bestand opent nu naast het Stylesheet.css en je ziet een preview aan de rechterzijde. Als het goed is, ziet het er bij jou ongeveer zo uit:

calibre handleiding 4b

Je ziet nu bovenaan in het middenblok twee tabjes. Die van “index_spit_000.html” is geselecteerd, dus daarvan zie je de html taal. Aan de rechterzijde zie je een preview van dat hoofdstuk. Laat je niet in de luren leggen door Calibre! Dat het hier goed staat, wil niet zeggen dat in andere readers ook goed is.

Als je op het tabje van Stylesheet klikt, zie je de css taal weer die voor het hele boek bestemd is. Elk “index-” document verwijst naar de css taal in het Stylesheet en de combinatie van deze twee, vertelt de e-reader hoe het boek eruit moet zien. Zorg dat het “index-“document geselecteerd is en zoek op waar je een wijziging wilt aanbrengen.

Voorbeeld: In de preview zie je dat de titel van je boek niet vetgedrukt is verschenen, of in het verkeerde lettertype. In het html bestand zie je dat de titel vooraf gaat door de tekst class=”block_”. Nu weet je dat “block_” hoort bij de titel en dat je wijzigingen moet aanbrengen in het “block_” deel van het Stylesheet.css.
Je zult zien dat verschillende typen tekst, gelinkt zijn aan specifieke “block_”- en. Zo zal “block_” alleen voor je boektitel gebruikt worden (tenzij je ergens in je manuscript een tekst hebt die op dezelfde wijze is opgemaakt).

Heb je iets gevonden wat aangepast moet worden? Welk “block_#” (# is het nummer wat erachter staat) staat daarbij? Noteer dat en klik op het tabje van het Stylesheet.css. Zoek nu hier het bijbehorende “.block_#” op. Laat je niet afschrikken door alle vreemde kreten. Het lijkt abracadabra, maar als je er even rustig voor gaat zitten, ga je al snel dingen herkennen.

Ik zal de belangrijkste hier bespreken:

  • font-weight: bold; – maakt de tekst dikgedrukt. Je kunt deze regel ook toevoegen in elk gewenst “block_#”-en waar de tekst niet dikgedrukt is, maar je dit wel wilt. Controleer echter goed of dit “block_#” type niet ook ergens anders word gebruikt waar je dit misschien niet wilt! Andersom werkt het ook: is ergens de tekst dikgedrukt waar je dit liever toch niet wilt, dan kun je de hele regel verwijderen of het woord “bold” wijzigen voor “normal”
  • line-height: 1.2; – geeft de regelafstand aan. Zoals je ziet in mijn voorbeeld, is de regelafstand best groot. Dit ontstaat door het lettertype dat ik heb gebruikt en ik heb regelhoogte dan ook handmatig gewijzigd in het Stylesheet.css. Gek genoeg moest het 1.3 worden voor een “normale” regelafstand. Gewoon proberen dus en kijken wat er gebeurt en wat werkt
  • text-align: center; – vertelt in dit geval dat de tekst gecentreerd moet worden. Hier kan ook “left” of “right” staan
  • font-style: italic; – zorgt ervoor dat de tekst schuingedrukt is. Het verwijderen van deze regel is voldoende om de tekst weer “normaal” te krijgen, vervangen door “normal” kan natuurlijk ook
  • calibre handleiding 4cfont-family: serif; – lettertypes zijn er in twee “standaarden”, serif (het “kranten-lettertype”, met allerlei haakjes en dwarsstreepjes) en sans-serif (zoals het lettertype in deze tekst, strak, zonder “tierelantijnen”). Heb je eigen lettertypes toegevoegd, dan vind je deze terug bij het betreffende “block_#”-en die gebruikt worden voor de hoofdstuktitels en als het standaardlettertype voor de tekst is gewijzigd, dan vind je dit helemaal onderin het Stylesheet terug bij “.calibre”, zie de afbeelding hiernaast

✔️ Kopieer en plak gerust één of meer van bovenstaande regels (tot en met het “;”) in een ander “block_#” om de effecten te kunnen zien in het preview deel. De “block_#” lopen per “index_split_###” op, dus als je “block_” tot en met “block_4”  (of 5, of…) hebt gehad, dan sla je op, sluit je “index_split_000” en open je “index_split_001”.

✔️✔️ Houd je problemen met je eigen lettertypes, dan is vaak nodig om de font-family van dat lettertype (meestal het lettertype dat in “.calibre” staat, zie de laatste afbeelding), te kopiëren naar elk “block_#” waar dat lettertype moet komen. Soms moet het ook in andere “.calibre” en het “.text_” gezet worden.

✔️✔️✔️ Sla na het afwerken van elk “index_split_###” op! En heb je alles gehad? Controleer je EPUB dan weer in alle readers.

❗ LET OP: Wat betreft de andere waarden (attributes) die je ziet staan, kan ik eigenlijk alleen maar zeggen dat je er niets mee moet (willen) doen. Elke wijziging die je daar aanbrengt, vergroot de kans op vreemde en vooral ongewenste verschijnselen.

❗❗ Controleer tot slot of Calibre aan de linkerkant bij “Diversen” (onderaan in de editor) een extra bestand heeft geplaatst dat “Calibre_bookmarks…” heet. Zo ja, verwijder dit. Het heeft geen functie en belemmert de iBook validatie (zie hieronder). Vergeet niet opnieuw op te slaan 😉.

tipMaak je niet teveel zorgen dat je jouw boek “verprutst”. Calibre slaat ook je brondocument (Word) op in de Calibre bibliotheek. Je eigen Word document blijft ongewijzigd. Ga dus gerust op onderzoek uit in de Calibre e-book editor en probeer vanalles uit.

Wijzig je zaken? Open het kladblok en kopieer het hele “block_” (van “.block_ {” tot en met de afsluitende “}”. Doe dit met zowel de originele versie als met de door jou gewijzigde. Zo kun je altijd makkelijk terugzien wat je waar hebt aangepast en het even makkelijk weer ongedaan maken.

Stap 5 – EPUB valideren en “rommel opruimen”

Komt je e-boek in alle gebruikt e-readers naar je zin op? Zijn alle schoonheidsfoutjes verdwenen? Kloppen alle links? Bezoek dan nu een online EPUB Validator (deze wordt ook vaak gebruikt en zelfs geadviseerd door Smashwords, maar valideert niet voor iBook standaard) en voer deze belangrijke controle uit. Geen problemen?

Dan is je e-boek klaar om gepubliceerd te worden! 😀

Wat rest, is het opruimen van “de rommel”, zoals ik dat zelf altijd noem. Zoals je misschien gezien hebt, maakt Calibre tijdens het converteren een map aan in de Calibre bibliotheek, op jouw auteursnaam en daarbinnen een map met de titel van je boek. Elke keer dat je een versie opslaat, telt een cijfer achter de titel van je boek door in de mapnaam van je boek. Dat is verwarrend, maar hoef je verder ook niet op te letten.

Wel is het nu belangrijk om die map te verplaatsen naar jouw eigen map, waar je tijdens het schrijven ook alles opslaat. Waarom? Omdat als je je e-boek voor een andere uitgever wil opmaken, je een nieuwe map, met nieuwe bestanden wilt creëren. Opnieuw, waarom?
Smashwords stelt als eis in de copyright pagina opgenomen te worden, maar diezelfde copyright informatie wil je natuurlijk niet ook gebruiken voor bijvoorbeeld Kobo. Laat je ‘m staan en je gaat voor bijvoorbeeld Kobo aan de slag, dan gebruikt Calibre automatisch diezelfde map (daarin heb je geen keuze) en overschrijf je de Smashwords versie. Map verplaatsen dus, direct nadat je de EPUB hebt goedgekeurd.

Denk je nu: euhhh… mappen? Verplaatsen? Lees dan mijn blogartikel over “De technische kant een boek schrijven“, waarin ik o.a. in ga op het belang en gemak van een goede mappen structuur.

Nadat je de map uit de Calibre bibliotheek hebt verwijderd, komt je boek nog wel weer terug in de lijst van de Calibre e-book manager. Sluit de editor af (als je dat nog niet gedaan hebt) en klik vervolgens in de Calibre e-book manager op het rode plaatje “Verwijder boeken”. Bevestig je keuze en sluit Calibre af of begin met de volgende conversie.

That’s it! 😇 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *