Hoe werkt – de opmaak van een e-boek in Word

Hoe werkt –
De opmaak van een e-boek in Word

Inleiding

Mijn handleiding is gebaseerd op de Smashwords Stijlgids. Het nadeel van de Stijlgids is dat er zoveel informatie in staat, dat het nogal onoverzichtelijk is om – met de Stijlgids ernaast – je Word document om te zetten naar (of klaar te maken voor) je e-boek manuscript. Hieronder vind je dan ook alleen de noodzakelijke stappen, redenen en/of uitleg.

Smashwords Stijlgids

Het is ook raadzaam om zelf ook de Stijlgids te downloaden en te lezen. Het is een flink document, maar heel leerzaam en er worden veel zaken in uitgelegd.
In de Stijlgids wordt verwezen naar oudere versies van Word dan waar ik mee werk, dus als je iets niet kunt vinden wat ik beschrijf, kun je het mogelijk in de Stijlgids terugvinden. Ik werk met de Engelstalige Word 2016.

Ook raad ik je aan om deze werkwijze ook te gebruiken voor andere aanbieders dan Smashword, ongeacht of je je Word document door hen laat converteren, of dit zelf wilt gaan doen. In beide gevallen heb je een strak en schoon brondocument nodig en daar zorgt de Stijlgids en deze handleiding voor.

Let er trouwens op dat als je het Word document wilt uploaden naar Smashwords, je het opslaat als een Word 97 – 2003 document. Smashwords accepteert namelijk alleen .doc en geen .docx!

Inhoud

Hoofdstuk 1 – De voorbereidingen voor het opschonen van je manuscript
Hoofdstuk 2 – Het instellen van Word
Hoofdstuk 3 – De inhoud
Hoofdstuk 4 – Alinea opmaak
Hoofdstuk 5 – Overige opmaak
Hoofdstuk 6 – Wat algemene, maar belangrijke tips
Hoofdstuk 7 – Een inhoudsopgave toevoegen
Hoofdstuk 8 – De laatste hand

Hoofdstuk 1 – De voorbereiding voor het opschonen van je manuscript

Deze stap kun je overslaan als je nog geen bestaand manuscript hebt dat je klaar wilt maken voor een e-boek.

  • Open het kladblok (standaard in elke Windowsversie, zit meestal ergens in het startmenu)
  • Open het Word document met het manuscript dat je wilt converteren naar een e-boek
  • Kopieer de inhoud van je hele document naar het kladblok
  • Niet schrikken! Je houd er enkel “platte” tekst aan over. Alle instellingen zijn verdwenen en dat is ook de bedoeling!

 

Hoofdstuk 2 – Het instellen van Word

De basis – stap 1

e-boek afb 1

  • Open een nieuw Word document
  • Selecteer “File”
  • Selecteer “Options”
  • Selecteer “Proofing”
  • Selecteer “Auto correct options” in het tabblad “AutoCorrect”
  • Deselecteer alle vinkjes
  • Klik 2x op OK

De basis – stap 2

ebook afbeelding 2

  • ebook handleiding 3Klik op het pijltje om het Font menu open te klappen
  • Selecteer Arial, Courier New of Times New Roman (wat jij wilt)
  • Kies een prettige lettergrootte (afhankelijk van het hiervoor gekozen lettertype is dat meestal 11 of 12 voor de eerste twee en 12 of 14 voor Times New Roman)
  • Laat de rest onveranderd
  • Selecteer links onderin “Set as Default”
  • Klik op OK

De basis – stap 3

ebook handleiding 4

  • Zet opmaakweergave aan
  • Je document ziet er als het goed is nu zo uit als je er wat tekst in zet:

ebook handleiding 5

Je ziet voor elke spatie een klein stipje tussen de woorden, paragrafen worden afgesloten met het einde alinea teken, oftewel de pilcrow: ¶ (al dan niet met een spatie na de “.”). Ook andere zaken die hier niet zichtbaar zijn, zoals een harde pagina return en een heading, worden weergegeven.
Overigens is in bovenstaand stuk nog de standaard blok alinea scheiding gebruikt, waardoor er standaard een witregel tussen de alinea’s verschijnt.  Hiervoor later meer.

Lettertypes

Als je van plan bent om zelf je Word document te converteren naar EPUB met behulp van bijvoorbeeld Calibre, kun je ervoor kiezen om een ander lettertype te kiezen. Er zijn in dat geval vier zaken waar je rekening mee moet houden:

  • de leesbaarheid van dat lettertype, vooral op kleinere schermen
  • het is ingewikkelder om eigen lettertypes correct te laten mee converteren
  • zorg dat je lettertypes kiest waarvan je zeker weet dat die licentievrij zijn en geschikt voor commercieel gebruik
  • je ontneemt je lezers de mogelijkheid om zelf een lettertype te kiezen (de meeste moderne e-readers hebben meerdere lettertypes en groottes waaruit gekozen kan worden)

Denk er dus goed over na wat voor jou belangrijk is. Wil je toch echt een ander lettertype dan in deze handleiding vermeld? Bezoek dan Google Fonts en installeer de door jou gekozen lettertypes. Deze verschijnen vervolgens ook in Word en zijn voor ieder gebruik vrij. In de handleiding voor Calibre leg ik uit hoe je fonts kunt “embedden” in jouw e-boek.

Hoofdstuk 3 – De inhoud

Kopieer en plak de complete tekst vanuit kladblok naar het nieuwe document. De tekst is nu automatisch links uitgelijnd, laat dit zo. Uitvullen kan vreemde resultaten geven sommige e-readers en niet iedereen vindt het prettig lezen door de grote witvlakken die tussen de woorden kunnen ontstaan.

Verwijder alle overtollige blanco regels. Overal waar je nu ¶ ziet staan zonder tekst, is een blanco regel. Staan er meerdere ¶ op een rij onder elkaar, verwijder ze dan tot er niet meer één zichtbaar is.

Sla je document op onder een nieuwe naam. Het liefst één die beschrijft wat het doel van die versie is. 

Voorbeeld: mijn boek “Nachtmerrie in Californië” heb ik in vier versies opgeslagen: “NiC Pumbo” voor de gedrukte versie, “NiC SW” voor Smashwords e-boek, “NiC Kobo” voor Kobo en “NiC Kindle” voor Kindle/Amazon.
De gedrukte versie wijkt qua opmaak af van de drie e-boek versies. De e-boek versies verschillen onderling alleen door de copyrightpagina en de links.

tip

Heb je net als ik meerdere e-boek versies nodig en je hebt de eerste helemaal volgens de handleiding af? Sla ‘m dan meteen op onder de andere namen. Je hoeft dan later alleen nog de copyright pagina’s aan te passen en de links.

Heb je nog geen boek, maar je document vast correct ingesteld, begin dan nu lekker te schrijven en ga pas verder met Hoofdstuk 4 als je boek voltooid is (bijschaven kan altijd nog, maar het moet wel “af” zijn, anders blijf je bezig met de opmaak…)

tipAls je weet of je de voorkeur geeft aan inspringen of blok, kun je ook eerst je alinea’s instellen, zoals in hoofdstuk 4 wordt uitgelegd. Weet je dat niet of niet zeker? Houd dan de volgorde van de handleiding aan.

Hoofdstuk 4 – Alinea opmaak

Eerst een kort introductie in de opbouw van een stuk tekst. Van boven naar beneden: Titel, hoofdstuk, paragraaf, alinea en zin. Eventueel kunnen diverse paragrafen binnen een hoofdstuk van elkaar gescheiden zijn door onderkopjes.

Om verwarring te voorkomen hier ook de Engelse termen: Title, chapter, section, paragraph en sentence. Gelukkig hebben we in Word alleen het woord Paragraph in de Engelse, en Alinea in de Nederlandse versie nodig.

Er zijn twee opties, elke nieuwe alinea laten inspringen (gebruikelijk voor fictie) of elke alinea als blok weergeven (gebruikelijk voor non-fictie).

Voorbeeld van drie inspring-alinea’s in één paragraaf:

     Een alinea die niet aan de linkerkantllijn begint, maar een paar spaties later. Zoals hier. Het tekstblok onderscheid zich daarmee van andere tekstblokken en dat maakt de tekst makkelijker leesbaar.
     Een paragraaf (niet te verwarren met het Engelse paragraph!) bestaat uit meerdere alinea’s en wordt vaak afgesloten met een witregel. Paragrafen mogen best lang zijn, maar alinea’s houd je het beste wat korter voor de leesbaarheid. Let er wel op dat je een samenhangend geheel niet in alinea’s opdeelt, dit leest dan weer storend.
     Moeilijk? Best wel. Het beste advies is: lees je tekst zelf een paar keer terug, op verschillende apparaten. Je ontdekt dan snel genoeg wat prettig leest en wat storend werkt.

Voorbeeld van vier blok-alinea’s in één paragraaf:

Een alinea die aan de linkerkantllijn begint, niet een paar spaties later. Zoals in dit voorbeeld. Het tekstblok onderscheid zich daarmee heel wat minder van andere tekstblokken en dat maakt de tekst een stuk moeilijker leesbaar.
Een paragraaf bestaat uit meerdere alinea’s en wordt vaak afgesloten met een witregel. Paragrafen mogen best lang zijn, maar alinea’s houd je het beste wat korter voor de leesbaarheid.
Let er wel op dat je een samenhangend geheel niet in alinea’s opdeelt, zoals hier, dit leest dan weer storend.
Moeilijk? Best wel. Het beste advies is: lees je tekst zelf een paar keer terug, op verschillende apparaten. Je ontdekt dan snel genoeg wat prettig leest en wat storend werkt.

Wat vond je prettiger lezen?

Alinea instellen op inspringen

ebook handleiding 6

  • ebook handleiding 7Klik in het “Paragraph/Alinea” blok op het pijltje om het menu te openen
  • Wijzig niets in het bovenste blok
  • Wijzig in het 2e blok special naar eerst regel op 0,5 cm
  • Wijzig in het 3e blok Before en After naar 0, Spacing naar enkel, laat het invulvak leeg
  • Klik twee keer op OK

Alinea instellen op blok

ebook handleiding 8

Bij een blok maak je niet gebruik van inspringen, maar scheid je de alinea’s met een iets grotere witruimte tussen de regels dan normaal. Als gevolg hiervan zijn de witruimtes tussen de verschillende paragrafen nog groter dan normaal.

Zie de afbeelding hiernaast voor het instellen van een blok in plaats van inspringen. Je kunt spelen met de “After” afstand, maar maak het niet te gek. Meestal is 6 of 8 een prettige afstand.

LET OP: gebruik deze stijlen inspringen en blok niet door elkaar! Het staat rommelig en kan voor problemen zorgen bij het converteren.

tipGewoonlijk word inspringen gebruikt in fictie en blok in non-fictie, maar de keus is aan jou.

Hoofdstuk 5 – Overige opmaak

Alinea

Pas waar nodig de alinea indeling aan (niet de opmaak!). Door het inspringen kan het raar lijken bij korte alinea’s. Losse zinnen samenvoegen tot een alinea of korte alinea’s samenvoegen tot een paragraaf kan de leesbaarheid verbeteren.

Bij Alinea Inspring: verwijder de inspring bij de titel, auteur, colofon, voorwoord (indien nodig, zie “Overige opmaak”), en bij elk hoofdstuk èn de eerste alinea van elk hoofdstuk. Dit doe je handmatig. Ga aan het begin van de regel staan en druk op “backspace”.

Stijlen wijzigen of nieuwe stijlen maken

Een ander optie voor de titel, auteur, colofon en/of de hoofdstuktitels is een eigen opmaak. Het is heel normaal om deze elementen gecentreerd weer te geven en van een groter lettertype te voorzien. Daarnaast wordt vaak gebruik gemaakt van een ander lettertype voor de hoofdstuktitels.
Wil je dit ook, dan kun je het beste voor elk element een eigen stijl creëren.

Dit kun je op twee manieren doen; een bestaande stijl aanpassen (advies) of een hele nieuwe stijl creëren.

Om een bestaande stijl aan te passen, kies je in “Styles” de meest logische bestaande stijl en selecteer je vervolgens “Modify”.

Hoofdstuktitels heten in Word “Heading” en vaak zijn er meer van, zodat je ook ondertitels of onderkopjes kunt maken.

ebook handleiding 9Voor je boektitel is dit de stijl “Booktitle”. Is deze niet zichtbaar?

  • Bekijk de afbeelding rechts van de tekst
  • Klik op het pijtlje rechtsonderin het “Styles” blok en zoek ‘m daar op
  • Als je er met je muis overheen beweegt, verschijnt ernaast een pijltje waar je op kunt klikken
  • Kies “Modify” bij de stijl die je wilt wijzigen
  • Pas de lettertype en de grootte aan

tipLaat de kleuren op automatisch staan. Zo geef je je lezers de kans om zelf een andere kleur te kiezen (als hun e-reader dat toelaat)

ebook handleiding 10Bestaat de stijl niet, kun je ‘m niet naar je zin wijzigen of wil je een nieuwe stijl te creëren, dan klik je in het “Styles” blok op het pijtje rechtsonderin en kies je helemaal onderin voor “New style”. Zie de afbeelding links van deze tekst.

tipAls je nieuwe stijlen maakt, begin dan met twee basisstijlen: centreren en cursief (schuingedrukt of Italic).

Baseer ze op je je “Normal” stijl en geef ze simpelweg de naam centreren en cursief.
Als je hierna bijvoorbeeld de boektitel instelt, kun je die stijl baseren op centreren of cursief en hoef je alleen nog maar het lettertype en/of de lettergrootte aan te passen.
Wil je zowel centreren als cursief gebruiken, neem dan één van de twee als basis en voeg de ander toe bij het lettertype en de grootte.

Hoofdstuk 6 – Wat algemene, maar belangrijke tips

Vervang het copyright teken voor het woord. Niet elke e-reader kan uit de voeten met speciale tekens namelijk. En het staat erg slordig als er in plaats van het copyright teken een vraagteken staat…

Maak geen gebruik van secties. Deze gaan bijna altijd verloren tijdens de conversie. Pagina-eindes na een hoofdstuk kunnen wel, controleer na het (laten) converteren altijd wel hoe het eindresultaat is.

Als je wilt kun je een paar witregels toevoegen tussen de laatste regels van het vorige hoofdstuk en de titel van het nieuwe hoofdstuk, voor een duidelijker onderscheid. Gebruik niet teveel witregels, want grote blokken wit zijn voor veel lezers reden om een e-boek weg te leggen. Vier of vijf regels is meer dan genoeg.
Eventueel kun je hier een aantal scheidingstekens aan toevoegen. Zoals twee witregels gevolgd door ***, ### of ~~~~, en dan weer twee witregels. Ook hier geldt: wees bescheiden drie of vijf scheidingstekens is meer dan genoeg. Vul in géén geval de hele regel, ook niet met een lijn.

Beperk het aantal lettertypes en lettergroottes tot twee of drie en probeer bij sterk afwijkende lettertypes de groottes een beetje op elkaar af te stemmen. Een hoofdstuktitel mag natuurlijk groter zijn dan de rest van de tekst, maar als het verschil erg groot is, leest dit niet prettig.

Een “mooi” lettertype voor een hoofdstuktitel is heel aantrekkelijk, maar hoe frivoler het uiterlijk, hoe groter de kans dat het niet goed geconverteerd kan worden of op een e-reader (met een klein scherm) niet goed meer te lezen is.

tipGebruik deze handleiding ook voor je gedrukte boek, maak het achteraf op volgens de aanwijzingen van de door jou gekozen (POD) publisher. Gebruik daar vooral wèl paginascheidingen en secties, tenzij je publisher anders aangeeft!

Hoofdstuk 7 –  Een inhoudsopgave toevoegen

Dit is gebruikelijk bij non-fictie en een optie bij fictie, maar ik raad het je ook bij fictie aan. Zelfs als je hoofdstukken geen naam hebben, maar eenvoudigweg “Hoofdstuk 1”, “Hoofdstuk 2”, enz. heten. Dit omdat het in e-readers prettig word gevonden als er een hoofdstuk indeling is.

BELANGRIJK: gebruik NIET de auto-inhoudsopgave functie!!

  • Maak een inhoudsopgave aan het begin van je E-book, na de copyright pagina en vóór het eerste hoofdstuk of de inleiding/proloog, etc. Houd het eenvoudig, gebruik de “normal” stijl, met één blanco regel tussen het woord inhoudsopgave en je lijst met hoofdstuknamen. Vergeet niet evt. je bibliografie, proloog, epiloog, etc. mee te nemen in je inhoudsopgave
  • Ga naar je eerste hoofdstuk en plaats je muisaanwijzer voor de eerste letter van de titel. Hierbij is de opmaakfunctie een grote hulp, want dit maakt het mogelijk precies te zien waar je de muisaanwijzer plaatst. Selecteer niet de hele titel, zelfs niet de eerste letter. Zet de muisaanwijzer er echt alleen maar pal voor

ebook handleiding 11

  • Selecteer bovenin de balk Insert en kies voor bookmark
  • Geef het dezelfde naam, zonder hoofdletters en spaties, als de naam van het hoofdstuk en klik op Add. Zie de afbeelding hieronder

 

ebook handleiding 12

LET OP: Denk erom dat alle bookmarks op alfabetische volgorde in de bookmarks lijst komen, zorg er dus voor dat je bookmark namen kiest die duidelijk te herleiden zijn naar het corresponderende hoofdstuk!

  • Herhaal voorgaande stappen voor elk hoofdstuk
  • Ga terug naar de inhoudsopgave en selecteer het hele woord Inhoudsopgave (of welk woord je ook kiest) en geef dit op dezelfde manier als hierboven een bookmark. Zorg dat het begint met “ref_”. Dus bijv. “ref_inhoud”. Dit is nodig voor het aanmaken van een officiële inhoudsopgave in je E-book, maar ook om evt. vanaf elk punt in je boek terug te kunnen keren naar de inhoudsopgave (dit laatste is meestal niet nodig in fictie).
  • Selecteer in de inhoudsopgave de hele titel van het eerste hoofdstuk, selecteer bovenin de balk Insert en vervolgens Hyperlink. Kies aan de linkerkant voor “Place in this document” en kies de juiste bookmark uit je lijst. Klik op OK. Zie de afbeelding hieronder

ebook handleiding 13

LET OP: als je de headingsstijl hebt gebruikt voor je hoofdstukken, dan staat er ook een lijst met “Heading” bookmarks. NIET GEBRUIKEN! Maar zoek even verder. Onderaan vind je de bookmarks die je zelf hebt ingevoegd en hiermee maak je de links. Om die reden geef ik de bookmarks altijd alleen in kleine letters op, dan is het onderscheid duidelijk

  • Herhaal dit voor alle andere hoofdstukken
  • Alle hoofdstukken van een link voorzien? Controleer elke link vanuit de inhoudsopgave: houd ctrl ingedrukt en klik op de links
  • Controleer of er verborgen bookmarks zijn aangemaakt en verwijder die: ga naar bookmarks, klik onderin Verborgen aan en verwijder “vreemde” links (zie bijvoorbeeld de OLE_Links uit de afbeelding 12). LET OP: de Headings bookmarks zijn geen “vreemde” links, laat ze staan

Hoofdstuk 8 – De laatste hand

Pas de colofon aan naar de aanbieder. Alleen Smashwords heeft hiervoor voorwaardes gesteld, maar als je naar de aanbieder verwijst of er een link in hebt staan naar je boek- of profielpagina, dan moet je wel de juiste hebben. Dit geldt ook voor links en verwijzingen later in je boek, zoals:

Een korte biografie aan het einde van je boek. Eventueel met foto, je andere boeken (met links naar de verkooppagina van diezelfde aanbieder), social media links, je website link, je auteurspagina en/of eventueel waar je gedrukte boeken te koop zijn.

Loop je document tot slot nog even helemaal door. Neem er de tijd voor om te controleren of alles er goed uit ziet. Ben je tevreden? Dan is je document klaar om geupload en/of geconverteerd te worden.

Wil je zelf je manuscript converteren naar EPUB? Lees de handleiding “Hoe werkt –  Calibre“.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *